Johnnies and Mehmets, 1915’te Çanakkale’de savaşmış olan ondört Anzak ve Türk askerini anan bezenmiş bir onur listesi şeklinde internet ortamında kurulmuş bir anıttır.

Window_St_Matthew
Window_St_Mark
Window_St_Luke
Window_St_John

Projenin esin kaynağı, Sydney’in batısında bulunan Granville semtindeki St Mark’s Anglikan Kilisesi’nin Birinci Dünya Savaşı’na adanmış camdan anıtıdır. St Mark Kilisesi cemiyetinin savaşa katılan üyelerinin kaydedildiği renkli camdan bu dört pano, Sydney’de, Alfred C. Handel Atelyesi’nde yapılmış ve Şubat 1928’de halka sunulmuştur.

İki nehirin kesiştiği yerde bulunan Granville çevresi koloni haline getirilmeden önce ormanlık bir alandı ve Cadigal, Wategora, Burramattagal ve Bidjigal halklarının önemli bir buluşma noktasıydı. 1850’de, Yeni Güney Galler (NSW) eyaletinin ilk demiryolu olan Sydney Parramatta hattının son durağı haline gelinceye kadar, sömürgecilerden nispeten etkilenmemişti. Bu tarihten sonra büyük çapta sanayi kurulmaya başladı. Fabrikalarda iş bulmak umuduyla ülkenin dört bir yanından aileler Granville’e yerleşti ve bu semt savaş başladığında Avustralya’nın Birmingham’ı olarak isim yapmıştı. Birinci Dünya Savaşı’na katılan askerlerin birçoğu bu işçi ailelerinden geliyordu.

Johnnies and Mehmets web sitesi, odak noktasını ve hikayelerini hem Çanakkale’de savaşan Türk askerlerinin Sydney’de yaşayan torunlarından hem de Granville askerlerinin İngiliz kökenli torunlarından alan bir araştırma projesi sayesinde hazırlanmıştır.

Colin Humphreys’in ve Granville Tarih Kurumu’nun Granville askerleriyle ilgili önemli çalışmalarının yanısıra, Dennis Overton’un Mayıs 2015’te St Marks’ta askerlerin torunları için organize ettiği anma töreni bu projeye yol göstermiştir.

Birinci Dünya Savaşı’nın yüzüncü yılı, birçok Avustralyalıyı savaşan akrabaları hakkında gerek resmi arşivler gerekse kişisel belgeler yoluyla araştırma yapmaya teşvik etti. Türkler için ise bu tür bir araştırma yapmak kolay değil; arşivlere ulaşmak zor ve belgeler 1930’ların başından beri kullanılan Latin harfli modern Türkçe değil, Arap harfli Osmanlıca ile yazılmış. Askerlerin kişisel kayıtları genellikle yok. Türk askerlerle ilgili bilinenlerin büyük bir bölümü ailelerin bir araya getirilmiş hatıranlarından oluşuyor: çok değerli ayrıntılar, hem buradaki hem Türkiye’deki annelerle, kuzenlerle, teyzelerle ve amcalarla sohbetlerde hatırlanıyor.

Johnnies and Mehmets sabah çayı buluşmasında, projenin İngiliz ve Türk kökenli Avustralyalı katılımcıları, imparatorluk sistemi, milliyetçilik, travma ve yas, anma ve uzlaşma gibi ortak deneyimler çerçevesinde gelişen cemiyetler arası diyaloğa bu projenin katkılarını vurguladılar.

Johnnies and Mehmets onur listesi, internet var olduğu sürece bu ondört askerin isimlerini dünyaya duyuracak. Torunlarının gururu, saygısı ve gelecek için barış umudu da simgesel motiflerde ifade bulacak.

Victoria Harbutt
Curator/ Creative Director

References:

  • http://trove.nla.gov.au/ndp/del/article/15283037
  • http://dictionaryofsydney.org/entry/granville
  • Granville; Forest to Factory, Granville Historical Society, NSW, 1992
  • Humphreys. C. 2015, Granville Roll of Honour: soldiers from Granville who died in World War 1, unpublished manuscript, Granville Historical Society, NSW
  • Completing the story of the Gallipoli Campaign: Researching Turkish Archives for a More Comprehensive History, Harvey Broadbent, Senior Research Fellow, Department of Modern History, Macquarie University, Sydney.